Η Θεία Ευχαριστία είναι κάτι που δίνεται στον άνθρωπο. Δεν αποτελεί κτήμα του ανθρώπου, δικό του επίτευγμα. Πολλά μπορεί να καταφέρει ο άνθρωπος, όμως η Θεία Ευχαριστία αποτελεί την υψηλότερη δωρεά για την ανθρωπότητα. Κι αυτό διότι είναι ο ίδιος ο Χριστός, ο οποίος προσφέρεται στον άνθρωπο.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας απέφυγαν να ορίσουν την Εκκλησία. Η Εκκλησία δύσκολα ορίζεται, ουσιαστικά αν οριστεί περιορίζεται. Ο άγιος Νικόλαος Καβάσιλας συνέδεσε την Εκκλησία με την Θεία Ευχαριστία. Με τον τρόπο αυτό μας δείχνει πως η Εκκλησία είναι τα μυστήρια της και συγκεκριμένα το κατεξοχήν μυστήριο της, εκείνο της Θείας Ευχαριστίας. Κατά τον ίδιο Πατέρα, η ταύτιση Εκκλησίας και Θείας Ευχαριστίας, αφενός μεν δεν αποτελεί κάτι το συμβολικό, αφετέρου δε δεν αποτελεί ομοιότητα αναλογίας αλλά ‘’πράγματος ταυτότης’’, όπως θα πει χαρακτηριστικά.
Αν κάτι ξεχωρίζει την Εκκλησία του Χριστού από τα πάντα είναι ότι ταυτίζεται με την Θεία Ευχαριστία. Η Εκκλησία δεν είναι και ποτέ δεν θα υπάρξει και λειτουργήσει ως ένα σωματείο, μία οργάνωση, ένα σύλλογο, μία κοινωνική ομάδα. Δεν είναι τίποτε από όλα αυτά. Υπάρχει ως Θεία Ευχαριστία στην ιστορία του κόσμου και μέσα από την ύπαρξη της λειτουργεί ένα ήθος ευχαριστιακό, το οποίο συνάμα είναι ήθος ασκητικό. Λειτουργεί, λοιπόν, ένα ήθος ευχαριστίας προς τη σύμπασα κτίση, η οποία κτίση αποτελεί καλό δημιούργημα του Θεού. Από εκεί και πέρα, ο Θεός δεν θα απολογηθεί για την σημερινή κατάντια του κόσμου.
Δεν εμφορείται συμβολικού χαρακτήρα η Θεία Ευχαριστία. Είναι κάτι πέρα από τα όρια της ανθρώπινης λογικής και του επιστητού. Απέχει από την κτιστότητα των πραγμάτων, δεν ερμηνεύεται, δεν γίνεται αντιληπτή με τις αισθήσεις, άλλο φαίνεται και άλλο είναι, δηλαδή φαίνεται άρτος και οίνος, ενώ κατά την μεταβολή είναι Σώμα και Αίμα Χριστού, διατηρώντας όμως την ίδια στιγμή ο άρτος και ο οίνος τις ιδιότητες τους. Λειτουργώντας όμως με τον τρόπο του ακτίστου, υπάρχοντας με τον τρόπο του ακτίστου, αφορώντας την υπόσταση του Λόγου.
Η Θεία Ευχαριστία δεν λειτουργεί με μαγικό τρόπο. Δεν μεταλαμβάνει ο πιστός το Σώμα και το Αίμα του Κυρίου και γίνεται άτρωτος. Εξάλλου, κάτι τέτοιο καταργεί την ανθρώπινη ελευθερία, ως προαίρεση που κινείται στην επιλογή ποικίλλων κατευθύνσεων. Η Θεία Ευχαριστία προϋποθέτει την ελεύθερη συγκατάνευση του ανθρώπου στο μέγα αυτό μυστήριο του Θεού· στην παρουσία της άκτιστης υποστάσεως του Λόγου στην κτιστή ιστορία και φύση του ανθρώπινου δημιουργήματος. Κι όλα αυτά ως αποκάλυψη του Θεού στον κόσμο, ως επιλογή του Θεού να υπάρξει στον άνθρωπο, χωρίς να χάσει την ουσία του, αλλά να γίνει γνωστός στον κόσμο, στην κτίση και στην ιστορία μέσα από τις άκτιστες ενέργειες Του.
Είναι αλήθεια πως κατά την Μεγάλη Εβδομάδα οι πιστοί συμμετέχουν στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Η συμμετοχή δεν είναι απροϋπόθετη. Δεν μπορεί χωρίς προετοιμασία να κοινωνήσει κάποιος. Αλλά και αν κοινωνήσει δεν θα ‘’αλλοιωθεί’’ πνευματικά, υπαρξιακά ο ίδιος. Ως ασκητικός δρόμος έχει μία προετοιμασία, η οποία δεν αποτελεί προετοιμασία επειδή πρέπει να γίνει προετοιμασία αλλά επειδή είναι απαραίτητη για την κάθαρση του ανθρώπου και τον φωτισμό του. Πώς μεταλαμβάνει κάποιος που δεν συγχωρεί; Πώς μεταλαμβάνει κάποιος που δεν κρατάει το κακό που του έχει γίνει; Πώς μεταλαμβάνει κάποιος όταν δικαιώνει τον εαυτό του, όχι όμως τον συνάνθρωπο του; Πώς μεταλαμβάνει κάποιος που με τη γλώσσα του κατακρίνει, διαβάλλει και συκοφαντεί; Πώς μεταλαμβάνει κάποιος όταν στην καρδιά του εμφωλεύει το μίσος και η ζήλεια; Στην ακολουθία της Θείας Μετάληψης διαβάζουμε πως ο Κύριος υπάρχει ως πυρ, ως φωτιά που κατακαίει τους ανάξιους, όταν εκείνοι μεταλαμβάνουν, φυσικά, απροετοίμαστοι. Ούτε, πάλι, κοινωνούμε για το καλό. Δεν έχει ανάγκη ο Θεός εμάς, εμείς έχουμε ανάγκη την παρουσία του στην δική μας ύπαρξη. Ποιο είναι το καλό; Αυτό το αόριστο καλό; Σαν να μας έχει ανάγκη εκείνο κι όχι εμείς το ίδιο;
Οι Πατέρες της Εκκλησίας δεν χρειαζόταν να φύγουν από τον επίγειο κόσμο και να αναμένουν την ανάσταση με το κέλευσμα του Θεού. Την ανάσταση την ζούσαν μέσα στην Θεία Ευχαριστία. Τη νίκη κατά του θανάτου, την συντριβή του και την ομολογία της αναστάσεως, όλα αυτά τα βίωναν μέσα στην Θεία Ευχαριστία. Δεν υφίσταται αφηρημένος τρόπος μέσα στην Εκκλησία. Ούτε τα πράγματα λειτουργούν μαγικά, αλλά μυσταγωγικά. Η εξομολόγηση, η συμφιλίωση, η νηστεία που προετοιμάζει την ψυχή και το σώμα του ανθρώπου, η άσκηση ως μέσο λιτότητας στα λόγια και στις πράξεις, συμβάλλουν στην προετοιμασία για την Θεία Ευχαριστία. Κι αν το σκεφτούμε, δεν είναι και λίγο ο Θεός να σου προσφέρεται κατά πάντα και διά πάντα. Άκρως αντισυμβολικό και αντι-ιδεαλιστικό. Άκρως πραγματικό και αυθεντικό, όμως. Άκρως άκτιστο μέσα στην κτιστότητά μας. Τί άλλο πιο ανώτερο;
Πρωτοπρεσβύτερος Ηρακλής Φίλιος (θεολόγος, βαλκανιολόγος)
Εφημέριος Διάβας Ι.Μ. Σταγών & Μετεώρων
