«Ανήλικη Παραβατικότητα: Μια ανοιχτή πληγή στο σώμα της κοινωνίας»
Η ανήλικη παραβατικότητα αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα και ανησυχητικά κοινωνικά φαινόμενα της εποχής μας, καθώς οι μορφές βίας και παραβατικής συμπεριφοράς μεταξύ των νέων έχει εξελιχθεί σε μια ανοιχτή πληγή, η οποία βαθαίνει καθημερινά στους δρόμους, στις γειτονιές και στα σχολεία. Δεν πρόκειται πια για μεμονωμένα περιστατικά εφηβικής αντιδραστικότητας, αλλά για μια συστηματική έξαρση βίας που φέρνει στην επιφάνεια βαθιά κοινωνικά αδιέξοδα.
Παρά την εφαρμογή νέων ψηφιακών εργαλείων πρόληψης και τον αυστηρότερο έλεγχο, τα ερωτήματα παραμένουν αμείλικτα: Γιατί τα παιδιά μας καταφεύγουν στη βία; Τι ωθεί έναν έφηβο στη συμμορία και στο μαχαίρι;
Φιλοξενούμε σήμερα την Λαμπρινή Μηνά, έμπειρη αστυνομικός της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών (Δ.Ε.Ε.) της Ελληνικής Αστυνομίας, η οποία μας προσφέρει την οπτική της πρώτης γραμμής στην εξιχνίαση και τη διερεύνηση του εγκλήματος.
Ποια είναι τα πιο συνηθισμένα εγκλήματα που διαπράττουν οι ανήλικοι στην Ελλάδα σήμερα;
Έχουν αλλάξει οι εποχές. Από τη σφεντόνα περάσαμε στον σουγιά, και πλέον μιλάμε για βιασμούς, bullying, ναρκωτικά, αλκοόλ, κλοπές.
Έχουν αλλάξει τα είδη των εγκλημάτων με την πάροδο των χρόνων; Υπάρχουν νέες τάσεις;
Τα παιδιά, έχοντας συχνά λανθασμένα πρότυπα, μιμούνται άκριτα παραβατικές συμπεριφορές. Θεωρούν φυσιολογικό το bullying, τη χρήση ουσιών, το αλκοόλ, ακόμη και την οπλοκατοχή ως «μαγκιά». Οι νέες τάσεις έρχονται μέσα από την τεχνολογία και την ανεξέλεγκτη χρήση των κινητών.
Ποιοι είναι, κατά τη γνώμη σας, οι βασικοί παράγοντες που οδηγούν τους ανηλίκους στην παραβατικότητα; ( οικογένεια, κοινωνικό περιβάλλον, σχολείο, οικονομικοί παράγοντες κτλ)
Οι βασικοί παράγοντες παραμένουν διαχρονικοί: η οικογένεια, ως πρώτο περιβάλλον, το σχολείο, αλλά και η μουσική και η κουλτούρα της εποχής. Οι στίχοι που υποτιμούν τη γυναίκα, εκθειάζουν την παραβατικότητα, μιλούν ευθέως για ουσίες και αλκοόλ, γίνονται τραγούδια που όλοι σιγοτραγουδάμε – και χωρίς να το καταλάβουμε, δίνουμε έμμεσα το πράσινο φως στα παιδιά να τα εντάξουν στη δική τους ζωή και στη δική τους playlist.
Πόσο σημαντική είναι η πρόληψη στην αντιμετώπιση της παραβατικότητας των ανηλίκων; Τι μέτρα θα μπορούσαν να ληφθούν για την πρόληψη;
Καλύτερα το προλαμβάνειν παρά το θεραπεύειν, έλεγε ο Ιπποκράτης – και συμφωνώ απόλυτα. Η οικογένεια πρέπει να καλλιεργεί ήθος και αρχές. Το σχολείο χρειάζεται ουσιαστική παιδεία και όχι τυπική διεκπεραίωση.
Πως συνεργάζεται η αστυνομία με άλλους φορείς (κοινωνικές υπηρεσίες, σχολεία, οικογένεια) για την αντιμετώπιση της παραβατικότητας των ανηλίκων;
Η αστυνομία εξελίσσεται. Ερευνά ηλεκτρονικά αποτυπώματα και όχι μόνο, στέκεται δίπλα στις οικογένειες και τα κακοποιημένα μέλη, συνεργάζεται με ψυχολόγους. Δεν είναι πλέον ο «μπαμπούλας» του παρελθόντος.
Ποια είναι η άποψη σας για την αναμόρφωση των ανηλίκων παραβατών; Ποια είναι τα πιο αποτελεσματικά μέτρα για την επανένταξη τους στην κοινωνία;
Η κοινωνία πρέπει να δίνει δεύτερες ευκαιρίες, να αποφεύγει τον στιγματισμό. Η αναμόρφωση στηρίζεται σε εκπαίδευση, ψυχολογική υποστήριξη, κοινωνική επανένταξη, αθλητικές και πολιτιστικές δραστηριότητες.
Υπάρχουν συγκεκριμένα προειδοποιητικά σημάδια που μπορούν να δείξουν ότι ένα παιδί κινείται σε παραβατική κατεύθυνση;
Προειδοποιητικά σημάδια: χαμηλές σχολικές επιδόσεις, παρέες υψηλού κινδύνου, ευερεθιστότητα, επιθετικότητα, ψέματα, χρήση ουσιών, απομάκρυνση από την οικογένεια. Αρκεί λίγη παρατηρητικότητα από το περιβάλλον.
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζετε στην εργασία σας;
Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η άμεση διαχείριση περιστατικών ανήλικης παραβατικότητας και η συναισθηματική αποστασιοποίηση – ιδιαίτερα δύσκολο για μένα, ως μητέρα δύο παιδιών.
Τι σας δίνει ελπίδα και σας παρακινεί να συνεχίσετε να εργάζεστε στον τομέα της παραβατικότητας των ανηλίκων;
Δεν πρέπει να βάζουμε όλα τα παιδιά στο ίδιο τσουβάλι. Η ηλικία δικαιολογεί αντίδραση και αμφισβήτηση. Το ζητούμενο είναι να μη χαθούν οι γραμμές ασφαλείας. Υπάρχουν παιδιά που ξέφυγαν από την παραβατικότητα και σήμερα ζουν μια υγιή ζωή. Δεν στήνουμε στον τοίχο τους νέους για ένα λάθος. Υπάρχουν λαμπρά παραδείγματα νέων με ήθος και τιμιότητα, που με συγκινούν και με γεμίζουν πίστη για τη νέα γενιά.
Πως βλέπετε το μέλλον της αντιμετώπισης της παραβατικότητας των ανηλίκων στην Ελλάδα;
Με συνεργασία όλων των θεσμών, εκσυγχρονισμό των κοινωνικών δομών, επένδυση στην εκπαίδευση και την πρόληψη, ο αριθμός της ανήλικης παραβατικότητας μπορεί να μειωθεί σημαντικά.
Υπάρχει κάτι άλλο που θα θέλετε να προσθέσετε;
Η ανήλικη παραβατικότητα είναι κοινωνικό φαινόμενο, όχι ατομικό πρόβλημα. Απαιτεί συνεργασία, δράση και ευαισθησία από όλους μας. Κάθε παιδί είναι μοναδικό και αξίζει μια δεύτερη ευκαιρία.